Những “tảng đá” ngáng đường

Ông Nguyễn Thống Nhất, Giám đốc Sở Công Thương An Giang cho biết, năm 2025, trước bối cảnh diễn biến khó lường của thị trường thế giới, hoạt động xuất khẩu của tỉnh tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức, trong đó có xuất khẩu gạo, do ảnh hưởng kéo dài của suy giảm kinh tế toàn cầu, căng thẳng địa chính trị… Cùng đó, chính sách của Chính phủ Hoa Kỳ đã ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp; thị trường gạo lớn như Philippines đã tạm ngừng nhập khẩu trong 60 ngày kể từ 1/9/2025, làm giá gạo Việt Nam giảm gần 30% so cùng kỳ, tác động bất lợi đến xuất khẩu gạo Việt Nam nói chung và An Giang nói riêng.

Trong 3 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu gạo của An Giang đạt khoảng 60 triệu USD, giảm 18,7% so cùng kỳ và giảm gần 20% so với kịch bản tăng trưởng kinh tế quý I/2026 của tỉnh đề ra. Nguyên nhân do chịu áp lực cạnh tranh về giá từ các nước xuất khẩu lớn như Ấn Độ, Thái Lan và nhu cầu thị trường chậm lại, tình hình xung đột khu vực Trung Đông làm chậm tiến độ giao hàng của các doanh nghiệp…

Việt Nam hiện là một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, nhưng thời gian qua hạt gạo Việt vẫn loay hoay trong bài toán giá trị gia tăng trên thị trường. An Giang là một trong những “vựa lúa” của miền Tây, vẫn trong vòng xoay đó, xuất khẩu gạo chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế mà theo nhiều doanh nghiệp xuất khẩu gạo của tỉnh rất cần một cuộc chuyển mình để hạt gạo An Giang khẳng định vị thế trên thị trường toàn cầu.

Gần 40 năm hoạt động lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu lúa gạo, ông Phạm Hoàng Lâm, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần nông nghiệp Lamcofood (An Giang) chia sẻ, Việt Nam hiện là một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu toàn cầu, xác lập vị thế vững chắc trên bản đồ thế giới về sản lượng. Tuy nhiên, trên thực tế chưa làm chủ được giá trị gia tăng của chính sản phẩm mình làm ra. Giá trị gia tăng chủ yếu phát sinh tại thị trường nước ngoài; thương hiệu sản phẩm phần lớn thuộc về đối tác; hệ thống phân phối chưa do doanh nghiệp trong nước kiểm soát… Phần lớn hoạt động xuất khẩu gạo vẫn thực hiện theo phương thức FOB (Free On Board), phụ thuộc vào các đối tác trung gian, dẫn đến hiệu quả kinh doanh chưa cao và thiếu tính bền vững.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, điều này dẫn đến một nghịch lý là giá trị gia tăng chủ yếu phát sinh tại thị trường nước ngoài, thương hiệu sản phẩm thuộc về đối tác, hệ thống phân phối nằm ngoài tầm kiểm soát của doanh nghiệp trong nước. Ông Lâm trăn trở: “Giá trị thuộc về người kiểm soát thị trường, không phải người sản xuất nhiều nhất. Việt Nam không thiếu gạo, nhưng chúng ta đang thiếu quyền kiểm soát thị trường và quyền định đoạt giá cả. Nếu không thay đổi tư duy, hạt gạo Việt sẽ mãi dừng lại ở vai trò là quốc gia cung cấp nguyên liệu thay vì là một quốc gia có thương hiệu mạnh về lúa gạo trên trường quốc tế.”

Cạnh đó, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu gạo chia sẻ, dù đã có hướng đi đúng, nhưng hành trình đưa hạt gạo An Giang ra thị trường thế giới vẫn còn đó những “tảng đá” ngáng đường. Đó là chi phí logistics cao, làm gia tăng phí sản xuất, kinh doanh, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, hệ thống phân phối tại nước ngoài còn yếu kém. Hoạt động tài chính thương mại và đầu tư chiều sâu trong ngành lúa gạo còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong việc tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn, làm hạn chế khả năng đổi mới công nghệ, phát triển vùng nguyên liệu và mở rộng thị trường của doanh nghiệp. Việc tổ chức liên kết từ vùng nguyên liệu đến chế biến xuất khẩu chưa thực sự chặt chẽ, thiếu tính đồng bộ và ổn định, chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu khắt khe của thị trường cao cấp. Chuỗi giá trị vẫn chưa được tổ chức bài bản, khiến hạt gạo An Giang khó tiếp cận các thị trường cao cấp như Hoa Kỳ, EU.

Tháo gỡ những “điểm nghẽn”

Theo các doanh nghiệp xuất khẩu gạo, An Giang phải xác định rõ: “Muốn có thương hiệu gạo thì phải bắt đầu từ quy trình canh tác và vùng nguyên liệu”, chuyển đổi từ sản xuất số lượng sang chất lượng. Thương hiệu không bắt đầu từ quảng cáo mà phải từ sản xuất, chuẩn hóa quy trình canh tác theo tiêu chuẩn quốc tế như: SRP, phát thải thấp, truy xuất nguồn gốc minh bạch từ đồng ruộng đến bàn ăn… Đồng thời, tăng cường sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp là con đường duy nhất để tạo ra những lô hàng đồng nhất về chất lượng. Tỉnh đẩy mạnh quy hoạch vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tăng cường áp dụng truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa quy trình sản xuất, chế biến theo tiêu chuẩn quốc tế.

Tiếp đến, tỉnh xây dựng thương hiệu gạo An Giang trên thị trường trong và ngoài nước, chuyển từ “bán gạo” sang “bán thương hiệu - bán tiêu chuẩn, uy tín hạt gạo Việt”.  Xây dựng trung tâm giao dịch lúa gạo, nhằm minh bạch hóa giá cả, kết nối trực tiếp doanh nghiệp với đối tác toàn cầu để không còn bị động về giá; giảm dần lệ thuộc vào trung gian bằng cách đưa gạo Việt vào thẳng các kệ siêu thị lớn tại các thị trường cao cấp như Hoa Kỳ, EU… Khơi thông dòng chảy biên mậu, hoàn thiện chính sách tiền tệ và thanh toán giữa Việt Nam - Campuchia để giảm rủi ro tỷ giá và tăng tính minh bạch cho thương mại khu vực biên giới…

Ông Phạm Hoàng Lâm, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần nông nghiệp Lamcofood nhấn mạnh, đứng trước vận hội mới, cộng đồng doanh nghiệp An Giang tăng cường đầu tư vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng sản phẩm và từng bước xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế theo hướng bền vững. Lamcofood quyết tâm trong việc hiện thực hóa ước mơ mang hạt gạo quê hương đi khắp năm châu. Những dòng gạo tinh hoa như ST25, ST24, Japonica, Jasmine của vùng đất An Giang đã có mặt tại Hoa Kỳ, Canada, Châu Âu và Châu Phi. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là con số kim ngạch xuất khẩu mà là để “Hạt gạo Việt Nam không chỉ đi xa mà còn đi đúng vị thế của mình trên thế giới”. Hạt gạo An Giang kỳ vọng sẽ bước vào thị trường quốc tế với tâm thế của một người làm chủ, góp phần khẳng định giá trị và uy tín bền vững của nông sản Việt Nam, kỳ vọng trở thành quốc gia dẫn dắt thị trường gạo toàn cầu. 

Ông Nguyễn Thống Nhất, Giám đốc Sở Công Thương An Giang nhấn mạnh, tỉnh đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu hàng hóa, nhằm đạt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu năm 2026 trên 2,67 tỷ USD, trong đó có xuất khẩu gạo. Tỉnh phối hợp với Thương vụ Việt Nam tại các nước Trung Quốc, ASEAN, Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc… để cập nhật thông tin thị trường, biến động giá cả, chính sách thương mại; thông tin sớm cho doanh nghiệp các thay đổi về tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch, an toàn thực phẩm (SPS, TBT); hỗ trợ doanh nghiệp tham dự các hội nghị giao ban xúc tiến thương mại nước ngoài do Bộ Công Thương tổ chức.

Tỉnh tăng cường xúc tiến thương mại ngoài nước, lựa chọn và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các đoàn xúc tiến thương mại, hội chợ, triển lãm quốc tế; ưu tiên các thị trường tiềm năng, có nhu cầu cao đối với sản phẩm thế mạnh của tỉnh. Đồng thời, phối hợp Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài tổ chức các hoạt động kết nối giao thương B2B, hội nghị trực tuyến với đối tác nhập khẩu; giới thiệu, quảng bá sản phẩm xuất khẩu chủ lực của tỉnh; hỗ trợ tìm kiếm khách hàng mới, đối tác phân phối, tận dụng hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do.

Tỉnh hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, chế biến sâu, nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng sản phẩm xuất khẩu; xây dựng, phát triển thương hiệu, nhãn hiệu hàng hóa xuất khẩu, đặc biệt đối với gạo đặc sản An Giang nhằm tăng sức cạnh tranh trước áp lực giá từ các nước xuất khẩu lớn. Đặc biệt, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu về nguồn nguyên liệu, chi phí logistics, vận chuyển hàng hóa, thủ tục xuất nhập khẩu và các vấn đề có liên quan, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp duy trì và mở rộng hoạt động xuất khẩu…./.

LÊ HUY HẢI